Μάθαμε να ονοματίζουμε τα πάντα στις σχέσεις, αλλά καταλήξαμε να ανεχόμαστε περισσότερα από ποτέ.
Κάποτε, όταν κάποιος εξαφανιζόταν χωρίς εξήγηση, λέγαμε απλώς ότι ήταν αγενής, ανώριμος ή ότι δεν ενδιαφερόταν αρκετά. Σήμερα λέμε ότι έκανε ghosting. Όταν κάποιος διαστρέβλωνε την πραγματικότητα για να μας βγάλει τρελούς, λέγαμε ότι μας κοροϊδεύει. Σήμερα τον ονομάζουμε gaslighter. Όταν κάποιος δεν αναλάμβανε καμία ευθύνη για τα λάθη του, μιλούσαμε για έλλειψη σεβασμού. Τώρα κάνουμε λόγο για αποφευκτικό τύπο προσκόλλησης ή ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά.
Μέσα στην τελευταία δεκαετία, αποκτήσαμε ένα ολόκληρο λεξικό ψυχολογίας. Το feed μας στα social media γέμισε με όρους που κάποτε ανήκαν αποκλειστικά στα γραφεία των θεραπευτών: love bombing, red flags, silent treatment, emotional unavailability.
Στην αρχή, αυτή η εξέλιξη έμοιαζε με επανάσταση αυτογνωσίας. Μας έδωσε φωνή, μας βοήθησε να κατανοήσουμε ότι δεν φταίμε πάντα εμείς και έβαλε τέλος στην αμηχανία του να μην ξέρεις τι ακριβώς σου συμβαίνει. Όμως, κάπου στην πορεία, συνέβη κάτι παράδοξο και βαθιά ανησυχητικό: αντί η ονοματοδοσία της τοξικότητας να μας προστατεύσει, κατέληξε να την κανονικοποιήσει.
Όταν δίνεις σε μια απαράδεκτη συμπεριφορά έναν σύγχρονο, κλινικό ή «πιασάρικο» όρο, άθελά σου της αφαιρείς το συναισθηματικό της βάρος. Το ghosting δεν ακούγεται πια σαν μια σκληρή πράξη απαξίωσης, αλλά σαν ένα αναπόφευκτο trend της εποχής, ένα ψηφιακό έθιμο των ραντεβού. Λέμε με μια κυνική φυσικότητα στον καφέ με τις φίλες μας: «Έφαγα ghosting, κλασικά», ακριβώς όπως θα λέγαμε ότι είχε κίνηση στον δρόμο.
Συνηθίσαμε την έλλειψη συγγνώμης, τη συναισθηματική απομάκρυνση και την άρνηση ανάληψης ευθύνης. Τα περιμένουμε σχεδόν ως δεδομένα. Έχουμε εκπαιδεύσει τον εαυτό μας να αναλύει συμπεριφορές αντί να αντιδρά σε αυτές. Γίναμε ερασιτέχνες ψυχολόγοι των συντρόφων μας. Αντί να πούμε «αυτό που κάνεις με πληγώνει βαθιά και δεν το δέχομαι», καθόμαστε και εκλογικεύουμε: «Εντάξει, απομακρύνεται επειδή έχει τραύμα εγκατάλειψης», «δεν μου ζητάει ποτέ συγγνώμη γιατί φοβάται την ευαλωτότητα», «μου ρίχνει το φταίξιμο επειδή έχει ανασφάλεια».
Η υπερανάλυση έγινε το τέλειο άλλοθι για την ανοχή. Μπερδέψαμε την κατανόηση ενός μοτίβου με την υποχρέωση να το ανεχόμαστε.
Το γεγονός ότι καταλαβαίνεις γιατί κάποιος δεν είναι διαθέσιμος ή γιατί αντιδρά με επιθετικότητα δεν σημαίνει ότι πρέπει να παραμείνεις εκεί για να απορροφάς τις συνέπειες. Το τραύμα του άλλου μπορεί να εξηγεί τη συμπεριφορά του, αλλά ποτέ δεν αποτελεί δικαιολογία για να σου φέρεται με ασέβεια.
Η παγίδα της σύγχρονης «κουλτούρας της θεραπευτικής ορολογίας» (therapy speak) είναι ότι μας κάνει θεατές των ίδιων μας των σχέσεων. Αντί να νιώθουμε θυμό, απογοήτευση ή την ανάγκη να θέσουμε αυστηρά όρια, αναλωνόμαστε σε διαγνώσεις. Μετατρέπουμε τον πόνο σε διανοητική άσκηση. Όμως μια σχέση δεν σώζεται επειδή ξέρεις το όνομα του προβλήματος. Σώζεται —ή τελειώνει με αξιοπρέπεια— όταν απαιτείς έμπρακτη αλλαγή.
Το να θεωρούμε «φυσιολογικό» ότι ο άλλος θα εξαφανιστεί χωρίς κουβέντα, ότι θα διαστρεβλώσει τα λόγια μας, ή ότι δεν θα ακούσουμε ποτέ ένα ειλικρινές «συγγνώμη, έκανα λάθος», δεν είναι ωριμότητα. Είναι συναισθηματική παραίτηση. Είναι η αποδοχή ενός κατώτερου πήχη επικοινωνίας, επειδή κουραστήκαμε να απογοητευόμαστε.
Ήρθε η στιγμή να επιστρέψουμε στα βασικά, πέρα από τις ταμπέλες. Οι άνθρωποι δεν χρειάζονται διάγνωση από εμάς· χρειάζονται όρια. Δεν έχει σημασία αν η συμπεριφορά λέγεται gaslighting, stonewalling ή οτιδήποτε άλλο. Σημασία έχει πώς σε κάνει να νιώθεις.
Αν κάποιος σε πληγώνει συστηματικά, αν αρνείται να αναλάβει το μερίδιο που του αναλογεί, αν δεν νοιάζεται για τον αντίκτυπο των πράξεών του, δεν χρειάζεται να γράψεις διατριβή πάνω στην παιδική του ηλικία. Χρειάζεται απλώς να θυμηθείς ότι η έλλειψη σεβασμού δεν είναι «φυσιολογική», όποιο όνομα κι αν της έχουμε δώσει.
QUICK TRUTH BOX
Η ευρεία χρήση όρων όπως ghosting, gaslighting και red flags μάς βοήθησε να αναγνωρίσουμε νοσηρά μοτίβα, αλλά συχνά τα κάνει να φαίνονται αναμενόμενα και αποδεκτά.
Η υπερανάλυση των κινήτρων του άλλου συχνά λειτουργεί ως δικαιολογία για να παραμένουμε σε συμπεριφορές που μας πληγώνουν.
Το να κατανοείς το τραύμα ή το υπόβαθρο ενός συντρόφου δεν συνεπάγεται ότι οφείλεις να ανέχεσαι την έλλειψη ανάληψης ευθύνης ή την απουσία συγγνώμης.
Η συναισθηματική απομάκρυνση και η απαξίωση δεν είναι αναπόφευκτα χαρακτηριστικά του σύγχρονου dating, αλλά επιλογές που απαιτούν ξεκάθαρα όρια.
Πέρα από τις ταμπέλες, το βασικό κριτήριο παραμένει απλό: ο τρόπος που σου φέρονται οφείλει να στηρίζεται στον έμπρακτο σεβασμό και την ασφάλεια.
Βιβλιογραφικές Αναφορές
- Volpe, A. (2023, June 25). The limits of therapy-speak. Vox. https://www.vox.com/even-better/23769973/limits-therapy-speak-narcissist-gaslighting-trauma-toxic
- Maclynn, R. V. (2024). Therapy speak: Is excessive psychological language warping modern relationships? Maclynn International. https://maclynninternational.com/blog/is-pop-psychology-warping-modern-romance/